Βιταμίνη D: Μετρήσεις των επιπέδων της βιταμίνης D, ερμηνεία τους και κλινικές εφαρμογές τους©

Υπό του Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach

H βιταμίνη D διακρίνεται στην  D2 και στην D3. Κλινικής σημασίας  είναι η βιταμίνη D3. Η βιταμίνη D  αρχικά υφίσταται υδροξυλίωση στο ήπαρ  και μετατρέπεται στην 25 υδροξυβιταμίνη D3  [25(OH)D], και στη συνέχεια μια άλλη υδροξυλίωση

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης

Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Δαμασκηνού 46, Κόρινθος 20131

Τηλ. 00302741026631       pharmage@otenet.gr
www.gelis.gr
www.pharmagel.gr

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ: Προληπτική Ιατρική,  Αντιγήρανση,  Συμπληρωματική  Ιατρική, Medical Life Coaching
Γκέλη Αικατερίνη,

Ιατρός, Ακτινοδιαγνώστρια με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην Ιατρική Διατροφολογία, Ακτινοδιαγνωστική και Υπερηχογραφική Διαγνωστική, Περιβαλλοντική Ιατρική, Συμπληρωματική Ιατρική

Διεύθυνση Ιατρείου: Παπαληγούρα 16, Άσσος Κορινθίας, Τηλ. 2741087758, 6944644820 email:kgkeli@hotmail.co

στον άνθρακα  1 στους νεφρούς , την μετατρέπει  στη δραστική μορφή της, την 1,25 διυδροξυβιταμίνη D3 [1,25(OH)(2)D3].

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η βιταμίνη  D3 είναι αποτελεσματικότερη, όσον αφορά την αύξηση των επιπέδων συγκέντρωσης της 25 υδροξυβιταμίνης D στον ορό του αίματος, συγκριτικά με τη βιταμίνη D2.  Γιαυτό  προτιμάται  η συμπληρωματική χορήγηση της βιταμίνης D3, αντί της βιταμίνης  D2 [1].

Η βιταμίνη D3 φωτοσυντίθεται στο ανθρώπινο δέρμα, όταν αυτό εκτίθεται στην υπεριώδη ακτινοβολία Β (UVB) του ήλιου, κυρίως τις μεσημβρινές ώρες του καλοκαιριού, για 12-15 λεπτά της ώρας. Σήμερα γνωρίζουμε ότι, σχεδόν σε όλους τους ιστούς του ανθρωπίνου σώματος υπάρχουν υποδοχείς για τη βιταμίνη D3.

Γιαυτό εκτός από τη γνωστή οστεοπροστατευτική δράση της βιταμίνης D στα παιδιά και τους ενηλίκους, που είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες, σήμερα γνωρίζουμε ότι  η βιταμίνη D3 είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία οργάνων και ιστών του σώματος, επιδεικνύοντας ταυτόχρονα ανοσοτροποιητική δράση και αντικαρκινικό αποτέλεσμα.

Συνεπώς, όταν υπάρχουν επαρκείς ποσότητες βιταμίνης D3 στο ανθρώπινο σώμα αυτή δρα επωφελώς για την υγεία, περιορίζοντας την πιθανότητα εκδήλωσης  λοιμώξεων και χρονίων νοσημάτων, όπως τα αυτοάνοσα [2], οι διάφοροι καρκίνοι  [3] και τα νοσήματα του καρδιοκυκλοφορικού συστήματος [4].

Επειδή η έλλειψη βιταμίνης D3 είναι εμφανής σε όλη την Ευρωπαϊκή επικράτεια, περιλαμβανομένης και της Ελλάδας, αποτελεί θέμα προστασίας και διατήρησης της Δημόσιας Υγείας [5]

Η ανίχνευση και η μέτρηση των επιπέδων συγκέντρωσης  της  25(OH)D3 και της  1,25(OH)(2)D3  επιτυγχάνεται με ειδικές βιοχημικές τεχνικές. Όμως το βαρόμετρο της κατάστασης ενός ατόμου  σε βιταμίνη D3 είναι η μέτρηση των επιπέδων της 25 υδροξυβιταμίνης  D3 και όχι της 1,25(OH)(2)D3  [6].

Τα επίπεδα των συγκεντρώσεων της  1,25(OH)(2)D  στον ορό του αίματος δεν παρέχουν πληροφορίες για την κατάσταση της βιταμίνης D3  στο ανθρώπινο σώμα, διότι συχνά τα επίπεδά της ανιχνεύονται εντός φυσιολογικών ορίων ή και αυξημένα. Αυτό οφείλεται στη δημιουργία δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού  που σχετίζεται με την έλλειψη  βιταμίνης D3 [6].

Oι περισσότεροι ειδικοί στη βιταμίνη D  συμφωνούν ότι :

Ως έλλειψη της βιταμίνης D3 ορίζεται η παρουσία επιπέδων 25-υδρόξυβιταμίνης D3 [25(OH)D3)] στον ορό, κάτω από τα 20 ng/ml (50 nmol/L)

Ως ανεπάρκεια της βιταμίνης D3 θεωρείται η συγκέντρωση των 21-29 ng/mL (52 - 74 nmol/L) και

Ως επάρκεια της βιταμίνης D3 θεωρείται η συγκέντρωση των 30-100 ng/mL (75 - 249 nmol/L) [7, 8].

Οι ευνοϊκότερες συγκεντρώσεις της 25 υδροξυβιταμίνης D3 είναι οι μεγαλύτερες των  75 nmol/l (30 ng/ml) στα παιδιά και τους ενηλίκους και για την πρόληψη του καρκίνου τα  90-120 nmol/l (36-48 ng/ml). [7, 9].

Για τη μετατροπή των nmol/l σε ng/ml πατήστε το παρακάτω:

Convert [ nmol/l ] -> [ ng/ml ] for Vitamin D (25-Cholecalciferol)

Τα επιθυμητά ή ιδανικά ή νοσοπροστατευτικά   επίπεδα της 25-υδροξυβιταμίνη D3  καθορίζονται ανάλογα με την υπάρχουσα  οστική πυκνότητα, τη λειτουργικότητα των κάτω άκρων, την υγεία των δοντιών, τον κίνδυνο πτώσης στο έδαφος, την είσαγωγή σε οίκο ευγηρίας, την πρόκληση καταγμάτων,  την πρόληψη του καρκίνου και την ύπαρξη υπέρτασης.

Η καθημερινή λήψη βιταμίνης D3 (χοληκαλσιφερόλης)  σε δόση όχι λιγότερη από  1000 IU (25 mcg)  από τους ενηλίκους, εφόσον έχουν ήδη επαρκή επίπεδα, εξασφαλίζει  τουλάχιστον στο 50% του πληθυσμού επίπεδα συγκέντρωσης βιταμίνης D3 75 nmol/l (30 ng/ml). Όταν όμως υπάρχει ανεπάρκεια ή έλλειψη βιταμίνης D3  ή εγκυμοσύνη ή θηλάζουσες μητέρες χρειάζονται 5000-64000IU βιταμίνης D3 ημερησίως [10, 11].

Όποτε χορηγούνται οι μεγαλύτερες ανεκτές δόσεις βιταμίνης D3 χρειάζεται να γίνονται ανά τρίμηνο μετρήσεις της 25 υδροξυβιταμίνης D3 σε παιδιά και ενηλίκους [12].

Αν και η χορήγηση υπερβολικής δόσης βιταμίνης D3  μπορεί να οδηγήσει σε υπερασβεστιαιμία, η δηλητηρίαση από βιταμίνη D3  είναι εξαιρετικά σπάνια και γενικά συμβαίνει μόνον μετά από λήψη μεγάλων δόσεων βιταμίνης D3   (>10,000 IU/ημερησίως)  και για παρατεταμένες  χρονικές  περιόδους   με φυσιολογική ικανότητα του εντέρου να απορροφά της βιταμίνη D3  ή σε ασθενείς που μπορεί ταυτόχρονα να παίρνουν  μεγάλες ή υπερβολικές ποσότητες ασβεστίου.

Ένα επίπεδο  25(OH)D3  των  80 ng/mL  έχει αναφερθεί  ως το κατώτατο επίπεδο που έχει σχετιστεί με τοξικότητα σε ασθενείς με χωρίς πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό και με φυσιολογική νεφρική λειτουργία. Οι περισσότεροι ασθενείς με δηλητηρίαση  από βιταμίνη D3 είχαν επίπεδα μεγαλύτερα των   150 ng/mL [13].

Η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων της 25 υδρόξυβιταμίνης  D3 [25(OH)D3] είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του φυσιολογικού μεταβολισμού και την ανάπτυξη των οστών, καρδιοπροστασία, νευροπροστασία,  ανοσοπροστασία, καρκινοπροστασία [14].

H έλλειψη ή η ανεπάρκεια βιταμίνης D3, προκειμένου να αποκατασταθεί χρειάζεται ή την έκθεση του γυμνού σώματος στον ήλιο τις μεσημβρινές ώρες του καλοκαιριού για 12-15 λεπτά, καθημερινά ή τη συμπληρωματική λήψη βιταμίνης D3. H πιό ευαπορρόφητη μορφή της βιταμίνης D3  είναι η φυσική βιταμίνη D3 και όχι η συνθετική. Η φυσική βιταμίνη D3 που φέρεται μαζί με ελαιόλαδο, χωρίς κανένα έκδοχο ή χημικό συντηρητικό είναι το D3 Gkelin drops.

To  D3 Gkelin drops είναι κατάλληλο για βρέφη, παιδιά ενηλίκους, ηλικιωμένα άτομα, εηκύους και θηλάζουσες μητέρες. Κάθε σταγόνα του D3 Gkelin drops περιέχει 1000 Διεθνείς Μονάδες φυσικής βιταμίνης D3 μέσα σε ελαιόλαδο. Η δοσολογία καθορίζεται σε όλες τις ηλικίες βάσει των μετρήσεων των συγκεντρώσεων της 25 υδροξυβιταμίνης D3 στον ορό του αίματος. Λεπτομέρειες για τη δοσολογία της βιταμίνης D3 βλέπε: D3 Gkelin drops


Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Laura TripkovicHelen LambertKathryn HartColin P SmithGiselda BuccaSimon PensonGemma ChopeElina HyppönenJacqueline BerryReinhold Vieth, and Susan Lanham-New.  Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: a systematic review and meta-analysis1,2,3Am J Clin Nutr. 2012 Jun; 95(6): 1357–1364. Published online 2012 May 2. doi:  10.3945/ajcn.111.031070

2. Maurizio Cutolo. Vitamin D or hormone D deficiency in autoimmune rheumatic diseases, including undifferentiated connective tissue diseaseArthritis Res Ther. 2008; 10(6): 123. Published online 2008 Dec 2. doi:  10.1186/ar2552

3. Myueng Guen OhMi Ah HanJong ParkSo Yeon Ryu, and Seong-Woo Choi. The Prevalence of Vitamin D Deficiency among Cancer Survivors in a Nationwide Survey of the Korean Population. PLoS One. 2015; 10(6): e0129901. Published online 2015 Jun 5. doi:  10.1371/journal.pone.0129901

4. Ioana Mozos, Otilia Marginean. Links between Vitamin D Deficiency and Cardiovascular Diseases. Biomed Res Int. 2015; 2015: 109275. Published online 2015 Apr 27. doi: 10.1155/2015/109275

5. Cashman KDDowling KGŠkrabáková ZGonzalez-Gross MValtueña J, et al. . Vitamin D deficiency in Europe: pandemic? Am J Clin Nutr. 2016 Apr;103(4):1033-44. doi: 10.3945/ajcn.115.120873. Epub 2016 Feb 10.

6. Holick MF. Vitamin D status: measurement, interpretation, and clinical application. Ann Epidemiol. 2009 Feb;19(2):73-8. doi: 10.1016/j.annepidem.2007.12.001. Epub 2008 Mar 10.

7.Holick MF. Vitamin D: a D-Lightful health perspective.  Nutr Rev. 2008 Oct;66(10 Suppl 2):S182-94. doi: 10.1111/j.1753-4887.2008.00104.x.

8.Holick MF. Vitamin D status: measurement, interpretation, and clinical application. Ann Epidemiol. 2009 Feb;19(2):73-8. doi: 10.1016/j.annepidem.2007.12.001. Epub 2008 Mar 10.

9. .Bischoff-Ferrari HA1. Optimal serum 25-hydroxyvitamin D levels for multiple health outcomes. Adv Exp Med Biol. 2008;624:55-71. doi: 10.1007/978-0-387-77574-6_5.

10. Hollis BWWagner CLHoward CREbeling MShary JRSmith PGTaylor SNMorella KLawrence RAHulsey TC. Maternal Versus Infant Vitamin D Supplementation During Lactation: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics. 2015 Oct;136(4):625-34. doi: 10.1542/peds.2015-1669.

11.Bischoff-Ferrari HA. Optimal serum 25-hydroxyvitamin D levels for multiple health outcomes. Adv Exp Med Biol. 2008;624:55-71. doi: 10.1007/978-0-387-77574-6_5.

12.Vogiatzi MGJacobson-Dickman EDeBoer MDDrugs, and Therapeutics Committee of The Pediatric Endocrine Society. Vitamin D supplementation and risk of toxicity in pediatrics: a review of current literature. J Clin Endocrinol Metab. 2014 Apr;99(4):1132-41. doi: 10.1210/jc.2013-3655. Epub 2014 Jan 23.

13.Jones G. Pharmacokinetics of vitamin D toxicity. Am J Clin Nutr. 2008 Aug; 88(2):582S-586S.[PubMed] [Ref list]

14.Pramyothin PHolick MF. Vitamin D supplementation: guidelines and evidence for subclinical deficiency. Curr Opin Gastroenterol. 2012 Mar;28(2):139-50. doi: 10.1097/MOG.0b013e32835004dc.