Η σχέση μεταξύ της διαβητικής μοιρολατρίας και της πρόσληψης ορισμένων θρεπτικών συστατικών©

Υπό του Δρ. Δημητρίου Ν. Γκέλη - MD, ORL, DDS, PhD, Medical Life Coach και των συνεργατών του

Τι είναι η διαβητική μοιρολατρία ή διαβητικός φαταλισμός;

Η μοιρολατρία είναι η φιλοσοφική/ψυχολογική στάση που αρνείται την ελεύθερη βούληση: 

 

Πιστεύει ότι το μέλλον είναι προκαθορισμένο (από τη μοίρα, τους θεούς, τη θεία

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Ερευνητής, Συγγραφέας. Κόρινθος Τ. 6944280764            pharmage2@gmail.com    www.pharmagel.gr       www.gelis.gr

Αικατερίνη Γκέλη, Ιατρός, Ακτινοδιαγνώστρια, Άσσος Κορινθίας

πρόνοια ή ακόμα και από απροσδιόριστες εξωτερικές δυνάμεις). Αποδίδει τα γεγονότα σε εξωτερικούς παράγοντες: Η επιτυχία ή η αποτυχία οφείλεται στην "τύχη" ή το "πεπρωμένο", όχι στις δικές μας πράξεις. Οδηγεί σε παθητική συμπεριφορά: Γιατί "ό,τι και να κάνω, το αποτέλεσμα είναι γραμμένο. 

Η μοιρολατρία είναι περισσότερο από μια απλή πεποίθηση. Είναι μια στάση απέναντι στη ζωή που μπορεί να σβήσει τη φλόγα της προσπάθειας και της προσωπικής ευθύνης. Η διαβητική μοιρολατρία ή διαβητικός φαταλισμός (diabetes fatalism) περιγράφεται ως μία πολύπλοκη ψυχολογική και συναισθηματική κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από απελπισία, αίσθημα αδυναμίας ή ανικανότητας δράσης και πεποίθησης ότι, οι προσπάθειες για τον έλεγχο της νόσου είναι μάταιες [1].

 

 Υπάρχει εκτεταμένη βιβλιογραφία που συνδέει την ψυχική υγεία (κατάθλιψη, άγχος, ψυχολογική δυσφορία) με την πορεία του διαβήτη. Πολλά μικροθρεπτικά συστατικά επηρεάζουν τη διάθεση, την κόπωση και τις γνωστικές λειτουργίες, παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν ή να περιορίσουν μοιρολατρικές στάσεις. Έτσι, βιολογικοί και διατροφικοί παράγοντες όπως η βιταμίνη D3, το μαγνήσιο, ο ψευδάργυρος και η Β12 μπορούν έμμεσα να επηρεάσουν την ένταση της διαβητικής μοιρολατρίας μέσω της επίδρασής τους στη διάθεση, την ενέργεια και τα συμπτώματα νευροπάθειας, επηρεάζοντας τελικά την αυτοφροντίδα [1].

Έχει  αποδειχθεί ότι η διαβητική μοιρολατρία σχετίζεται με χειρότερη τήρηση φαρμακευτικής αγωγής και χαμηλότερη αυτοφροντίδα (διατροφή, άσκηση, μέτρηση σακχάρου), ανεξάρτητα από την παρουσία κατάθλιψης [ 2, 5].

Η μειωμένη αυτοφροντίδα και κακή συμμόρφωση οδηγούν σε χειρότερο γλυκαιμικό έλεγχο, κάτι που με τη σειρά του επιδεινώνει βιοχημικούς δείκτες και τις επιπλοκές του διαβήτη[1, 2].

Η διαβητική μοιρολατρία είναι μετρήσιμη, συνήθως με την Κλίμακα Διαβητικής Μοιρολατρίας 12 ερωτημάτων (12-item Diabetes Fatalism Scale, DFS), η οποία αναπτύχθηκε και επικυρώθηκε στις ΗΠΑ [3].

 Η διαβητική μοιρολατρία παραμένει κυρίως ψυχοκοινωνικό φαινόμενο και δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά τη μειώνουν άμεσα. Ωστόσο, επειδή πολλά μικροθρεπτικά ρυθμίζουν την ψυχική διάθεση, τη γνωσιακή λειτουργία και την αντίδραση στο στρες, μπορούν να συμβάλλουν έμμεσα στη μείωσή της, βελτιώνοντας την ψυχική ευεξία και την αυτοαποτελεσματικότητα [9].

 
Τα ωμέγα-3 (EPA/DHA) μειώνουν συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους [10], ενώ οι βιταμίνες Β (ειδικά Β6 και φυλλικό οξύ) σχετίζονται με τη σύνθεση νευροδιαβιβαστών και χαμηλή διάθεση όταν υπάρχει ανεπάρκεια [11].

Ο ψευδάργυρος έχει τεκμηριωμένη νευροβιολογική δράση και η συμπλήρωσή του βελτιώνει τη διάθεση [12].

 

Το μικροβίωμα και τα προβιοτικά επηρεάζουν τον άξονα έντερο–εγκέφαλος και βελτιώνουν δείκτες άγχους και κατάθλιψης [13]. Η βιταμίνη C μειώνει το άγχος και την κόπωση [14], ενώ το CoQ10 σχετίζεται με αυξημένη ενεργητικότητα και καλύτερη αυτορρύθμιση σε χρόνιες νόσους [15].

Συνολικά, η ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας μέσω μικροθρεπτικών συστατικών μπορεί να συμβάλει έμμεσα στη μείωση της διαβητικής μοιρολατρίας.

Θρεπτικά συστατικά και δράση τους στην ψυχική  διάθεση / στρες

Θρεπτικό συστατικό	Κύρια δράση	Πιθανός μηχανισμός σχετικός με φαταλισμό
Ωμέγα-3 (EPA/DHA)	Μείωση κατάθλιψης και άγχους	Βελτίωση διάθεσης → ενίσχυση αυτοαποτελεσματικότητας
Βιταμίνες Β (Β6, Β9)	Σύνθεση νευροδιαβιβαστών, μείωση ψυχικής κόπωσης	Βελτίωση γνωσιακής λειτουργίας και κινήτρου
Ψευδάργυρος	Αντικαταθλιπτική δράση	Μείωση αρνητικής διάθεσης → λιγότερη μοιρολατρία
Σίδηρος	Μείωση κόπωσης, βελτίωση ενέργειας	Περισσότερη ενεργητικότητα → αυξημένη συμμόρφωση
Βιταμίνη C	Μείωση στρες και κόπωσης	Βελτίωση αντοχής στο στρες
Προβιοτικά	Ρύθμιση άξονα έντερο–εγκέφαλος, μείωση άγχους	Ψυχική εξισορρόπηση
CoQ10	Αύξηση ενέργειας	Περισσότερη δραστηριότητα και αυτοφροντίδα

Δεδομένα για τη Βιταμίνη D3


Πολλαπλές παρατηρητικές μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι χαμηλά επίπεδα του κύριου μεταβολίτη της βιταμίνης D3, η 25 υδροξυβιταμίνη D3 ή 25(OH)D3, σχετίζονται με χειρότερη ψυχική υγεία και δυσμενή καρδιομεταβολικά αποτελέσματα σε άτομα με διαβήτη [16]. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D3 μπορεί να βελτιώσει συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και σε ορισμένες περιπτώσεις την ποιότητα ζωής, αν και τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται ανάλογα με τη δόση, τη διάρκεια και το είδος της μελέτης [17].

Δεδομένου ότι η χαμηλή διάθεση ενισχύει μοιρολατρικές αντιλήψεις, η βελτίωση των επιπέδων βιταμίνης D3 θα μπορούσε έμμεσα να μειώσει τη σχετική συναισθηματική δυσφορία. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι κυρίως παρατηρητικά ή από μικρές παρεμβατικές μελέτες, επομένως δεν έχει αποδειχθεί άμεση αιτιώδης σχέση μεταξύ βελτίωσης της βιταμίνης D3 και μείωσης της μοιρολατρίας [6].

Η βιταμίνη D3 και το μαγνήσιο χρησιμοποιούνται συχνά σε άτομα με διαβήτη λόγω της επίδρασής τους στη γλυκαιμική ρύθμιση και στην ψυχική υγεία [43, 44]. Αν αποφασιστεί η χορήγηση βιταμίνης D3 σε κάποιο άτομο νε διαβήτη μπορεί να χορηγηθεί το συμπλήρωμα διατροφής D3 Gkelin drops, κάθε σταγόνα του οποίου περιέχει 1000 ΙU (Διεθνείς Μονάδες) φυσικής και όχι συνθετικής βιταμίνης D3 μέσα σε βιολογικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο.

Η βιταμίνη K2 έχει προταθεί ως συμπληρωματικός παράγοντας, καθώς ενεργοποιεί πρωτεΐνες που εμποδίζουν την αγγειακή ασβεστοποίηση, συμβάλλοντας θεωρητικά σε αθηρωματοπροστασία, ιδιαίτερα σε πληθυσμούς με αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο όπως οι διαβητικοί [45].

Παρότι παρατηρητικές μελέτες υποστηρίζουν ότι η υψηλότερη πρόσληψη K2 σχετίζεται με μειωμένη αγγειακή ασβεστοποίηση και καλύτερα καρδιαγγειακά αποτελέσματα [46], τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν ώστε να συστήνεται συστηματικά σε όλους τους διαβητικούς, καθώς απουσιάζουν μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες που να τεκμηριώνουν σαφή κλινικό όφελος [47].

Συνεπώς, η χρήση της K2 θα πρέπει να εξατομικεύεται, ιδίως σε ασθενείς που λαμβάνουν υψηλές δόσεις D3 ή εμφανίζουν παράγοντες κινδύνου για αγγειακή ασβεστοποίηση. Το πιο ευαπορρόφητο συμπλήρωμα φυσικής βιταμίνης Κ2 είναι το Κappagkel, κάθε κάψουλα του οποίου περιέχει 100μg φυσικής βιταμίνης Κ2.



Δεδομένα για τη Βιταμίνη B12

Η μακροχρόνια χρήση μετφορμίνης (κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία Glucophage) και είναι  ένα από τα πρώτης γραμμής φάρμακα για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2) συνδέεται στενά με αυξημένη συχνότητα έλλειψης ή ανεπάρκειας βιταμίνης B12. Πολλές ανασκοπήσεις και μελέτες επιβεβαιώνουν τη μείωση των επιπέδων B12 σε χρήστες μετφορμίνης και τις σχετιζόμενες κλινικές επιπλοκές (περιφερική νευροπάθεια, αυτόνομη δυσλειτουργία, αναιμία, γνωστική δυσλειτουργία, ψυχιατρικά συμπτώματα) [18].

Κλινικά, η ανεπάρκεια B12 μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει νευροψυχιατρικά συμπτώματα (κούραση, γνωστική επιβράδυνση, καταθλιπτικά συμπτώματα) και μπορεί να συμβάλει στη μείωση της λειτουργικότητας και της «ενεργητικότητας» που απαιτείται για την αποτελεσματική αυτοφροντίδα του διαβήτη [19].

Η ανεπάρκεια B12 (ειδικά σε ασθενείς υπό μακροχρόνια θεραπεία με μετφορμίνη) μπορεί έμμεσα να ενισχύσει ή να διατηρήσει μοιρολατρικές στάσεις, μέσω της εμφάνισης νευρολογικών και ψυχιατρικών συμπτωμάτων που υποσκάπτουν την αυτοαποτελεσματικότητα και την αίσθηση του ελέγχου[20].Σε όλα τα διαβητικά άτομα πρέπει να γίνονται συχνές μετρήσεις των επιπέδων της βιταμίνης Β12, της ομοκυστεΐνης, φυλλικού οξέος και βιταμίνης B6 .

 

Σε καταστάσεις υποβιταμίνωσης Β12 επιλέγεται η καθημερινή χορήγηση, υπογλωσσίως, 8-16 σταγόνων του συνδυασμού των πλέον δραστικών μορφών της βιταμίνης Β12, ήτοι της μεθύλκοβαλαμίνης και αδενοσύλκοβαλαμίνης (Dr Gkelis’ Safe Vitamin B12 drops). Έτσι οι ασθενείς αποφεύγουν τις επώδυνες ενδομυϊκές ενέσεις κοβαλαμίνης.



 

Δεδομένα για τον ψευδάργυρο

Ο ψευδάργυρος (Zn) είναι απαραίτητος για την παραγωγή και λειτουργία της ινσουλίνης [22] και για τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Η έλλειψη ψευδαργύρου έχει συσχετιστεί με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, κακή ρύθμιση της γλυκόζης και επιβράδυνση της επούλωσης πληγών, κάτι που μπορεί να συμβάλει στις διαβητικές επιπλοκές[23].

Υπάρχει επίσης μια ψυχοβιολογική διάσταση: Ο χαμηλός ψευδάργυρος συνδέεται με ανορεξία [4], κόπωση [4], κατάθλιψη [4] και μειωμένη γνωστική λειτουργία, οι οποίες μπορεί να ενισχύσουν την αίσθηση της “μοιρολατρίας” στους διαβητικούς[21, 24].

Συμπερασματικά, η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να ενισχύσει τη φυσιολογική δυσλειτουργία και τις ψυχολογικές αντιδράσεις που συνδέονται με την διαβητική μοιρολατρία, ενώ η επαρκής πρόσληψη ψευδαργύρου μπορεί να βοηθήσει, τόσο στη ρύθμιση της γλυκόζης, όσο και στην ψυχολογική αντοχή απέναντι στη νόσο [25].

Τα άτομα με διαβήτη πρέπει να μετρούν συχνά και τα επίπεδα ψευδαργύρου στο αίμα τους. Σε περίπτωση έλλειψης ή ανεπάρκειας μπορεί να πάρουν την πλέον ευαπορρόφητη μορφή ψευδαργύρου, τον πικολινικό ψευδάργυρο. Αυτή η μορφή ψευδαργύρου όταν συνδυαστεί με βιταμίνη C (Zincobell caps) γίνεται ακόμη πιο ευαπορρόφητη. Kάθε κάψουλα του Zincobell περιέχει 10mg πικολινικού ψευδαργύρου και 119mg βιταμίνης C. H μεγίστη ημερήσια δόση ψευδαργύρου είναι τα 40mg. Οι κάψουλες του Zincobell λαμβάνονται κατά τη διάρκεια του φαγητού.



Δεδομένα για το μαγνήσιο

Το μαγνήσιο συσχετίζεται ισχυρά με τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου (2T2DM) συχνά παρουσιάζουν υπομαγνησιαιμία/χαμηλά ενδοκυτταρικά επίπεδα Mg. Τα χαμηλά επίπεδα του μαγνησίου (Mg) συνδέονται με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση, υψηλότερη γλυκόζη νηστείας και χειρότερα επίπρδα γλυκοζιλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c)[26].

Μετα-αναλύσεις και συστηματικές ανασκοπήσεις υποστηρίζουν ότι, η συμπληρωματική χορήγηση μαγνησίου μπορεί να βελτιώσει κάποιους δείκτες γλυκαιμικής ρύθμισης (π.χ. νηστείας), αν και τα αποτελέσματα δεν είναι απολύτως συνεπή σε όλες τις μελέτες [27].

Υπάρχουν δύο (μη αμοιβαία αποκλειστικά) μονοπάτια που δικαιολογούν μια έμμεση ή αμφίδρομη σύνδεση μεταξύ της διαβητικής μοιρολατρίας και του μαγνησίου:

Ψυχολογικό μονοπάτι (Mg → διάθεση → μοιρολατρία): Χαμηλά επίπεδα Mg έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και συμπτωμάτων ψυχιατρικής δυσφορίας. Η βελτίωση των επιμέρους συμπτωμάτων διάθεσης με τη συμπληρωματική χορήγηση μαγνησίου έχει επίσης αναφερθεί σε αρκετές μελέτες. Καθώς η κατάθλιψη/δυσφορία μπορεί να ενισχύει την αίσθηση απελπισίας και την «μοιρολατρική» στάση απέναντι στη νόσο, υπάρχει έμμεση λογική για σύνδεση του Mg → ψυχική κατάσταση → μεγαλύτερη διαβητική μοιρολατρία[28].

Βιομετρικό/κλινικό μονοπάτι (μοιρολατρία → αυτοφροντίδα → Mg): Η μοιρολατρία μειώνει τη συμμόρφωση σε δίαιτα και φάρμακα και την προσέλευση σε φροντίδα. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο και να αυξήσει την νεφρική απώλεια Mg (λόγω γλυκοζουρίας), ή/και να οδηγήσει σε κακή διατροφή με χαμηλή πρόσληψη Mg — άρα η μοιρολατρία μπορεί έμμεσα να οδηγήσει σε χαμηλότερα επίπεδα μαγνησίου[8].

Συνοπτικά: Η σχέση είναι πιθανόν αμφίδρομη και έμμεση — το μαγνήσιο επηρεάζει μεταβολικούς και ψυχικούς παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση ή την ένταση μοιρολατρικών στάσεων, ενώ η διαβητική μοιρολατρία μπορεί να επιδεινώσει συμπεριφορές και βιολογικές συνθήκες που μειώνουν τα επίπεδα Mg. Η τρέχουσα βιβλιογραφία υποστηρίζει τη λογική αυτών των συνδέσεων, αλλά χρειάζονται στοχευμένες μελέτες που να μετρούν ταυτόχρονα την μοιρολατρία, ψυχική υγεία, επίπεδα Mg και κλινικά αποτελέσματα για να αποδειχθεί αιτιότητα. [29].

Από τις μορφές μαγνησίου που κυκλοφορούν επιλέγεται ο συνδυασμός των πλέον ευαπορρόφητων μορφών μαγνησίου, ήτοι του κιτρικού και του ταυρικού μαγνησίου (Μagnigkel). Το ταυρικό μαγνήσιο ασκεί ιδιαιτέρως καρδιοπροστατευτική δράση. Kάθε κάψουλα του Magnigkelπεριέχει 57 Ταυρικού μαγνησίου και286mg Κιτρικού μαγνησίου. Η δόση του Magnigkel είναι μια κάψουλα πρωί και βραδυ με το φαγητό.



Οι έρευνες που πρέπει να γίνονται στα άτομα με διαβητική μοιρολατρία

Σε ασθενείς με υψηλή διαβητική μοιρολατρία, μπορεί να είναι χρήσιμο να αξιολογηθεί και η ψυχική κατάστασή τους και — όπου ενδείκνυται — τα επίπεδα μαγνησίου (ή η διατροφική ή συμπληρωματική πρόσληψη)[30].

Κλινικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στη μείωση της μοιρολατρίας (εκπαίδευση, ενίσχυση αυτοαποτελεσματικότητας, κοινωνική υποστήριξη) ενδέχεται να βελτιώσουν τη συμμόρφωση και επομένως δευτερευόντως και τους δείκτες Mg/γλυκαιμίας [31].

Χρειάζονται τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες κλινικές μελέτες, που να αξιολογούν συνδυαστικά ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις και/ή συμπληρωματική χορήγηση Mg με μέτρηση της μοιρολατρίας ως δευτερεύον αποτέλεσμα[32].



Συνοπτική αξιολόγηση των στοιχείων για τη σύνδεση μοιρολατρίας – Βιταμίνης D3 / B12

Για τη Βιταμίνη D3: Υπάρχουν αρκετές συστηματικές ανασκοπήσεις και επιδημιολογικά δεδομένα που υποστηρίζουν τη σχέση μεταξύ βιταμίνης D3, της ψυχικής διάθεσης και της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με διαβήτη. Η σύνδεση με τη μοιρολατρία είναι λογική και πιθανή, αλλά παραμένει κυρίως εμπειρική και έμμεση [33, 34].

Για τη Βιταμίνη B12: Ισχυρά δεδομένα δείχνουν ότι η μετφορμίνη μειώνει τα επίπεδα της βιταμίνης B12 και ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης B12 προκαλεί αντικειμενικά νευρολογικά και ψυχιατρικά συμπτώματα που μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ικανότητα αυτοδιαχείρισης. Συνεπώς, υπάρχει μια ισχυρότερη βιολογική και παθοφυσιολογική βάση για μια πιο άμεση επίδραση στην ικανότητα αυτοφροντίδας και, ενδεχομένως, στον ενίσχυση της μοιρολατρίας[34, 35].



Κλινικές Επιπτώσεις και Πρακτικές Συστάσεις

Στοχευμένος έλεγχος για την παρουσία διαβητικής μοιρολατρίας: Η προσθήκη μιας σύντομης αξιολόγησης (π.χ., του DFS ή μιας σύντομης μορφής του. To DFS=Diabetes Fatalism Scale. Το DFS είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τη διαβητική μοιρολατρία — δηλαδή τις πεποιθήσεις και συναισθηματικές στάσεις που οδηγούν το άτομο να νιώθει ότι:Δεν έχει έλεγχο πάνω στη νόσο, η εξέλιξη του διαβήτη είναι αναπόφευκτη ανεξάρτητα από τις προσπάθειες, αισθάνεται απελπισία ή θλίψη σχετικά με τη διαχείριση του διαβήτη)  κατά τις κλινικές επισκέψεις μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση ατόμων που χρειάζονται ενισχυμένη ψυχοκοινωνική υποστήριξη και πιο εντατική εκπαίδευση [24, 36].


Έλεγχος Θρεπτικών Στοιχείων: Σε ασθενείς με επίμονο ψυχολογικό στρες, κούραση, γνωστικά προβλήματα ή υποτροπιάζοντα καταθλιπτικά συμπτώματα – ειδικά σε άτομα υπό μακροχρόνια θεραπεία με μετφορμίνη – συνιστάται ο έλεγχος των επιπέδων βιταμίνης B12 και, ευλόγως, της 25-υδροξυ-βιταμίνης D3. Μια διαγνωσθείσα έλλειψη είναι αντιστρέψιμη και μπορεί να βελτιώσει τα λειτουργικά και ψυχολογικά συμπτώματα που τροφοδοτούν την μοιρολατρία [37].

Πολυδιάστατες Παρεμβάσεις: Προγράμματα αυτοδιαχείρισης που είναι πολιτισμικά προσαρμοσμένα, περιλαμβάνουν υποστήριξη από ομοτίμους επιστήμονες (peer support), αντιμετωπίζουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και μύθους για τον διαβήτη και διδάσκουν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, έχουν δείξει υποσχόμενα αποτελέσματα σε ευάλωτες ομάδες και μπορούν να στοχεύσουν άμεσα την μοιρολατρία. Η ενσωμάτωση διατροφικής αξιολόγησης και συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D3, B12, Mg, Zn  (όπου απαιτείται) με την ψυχολογική υποστήριξη ενισχύει την πιθανότητα βελτίωσης[38, 39].

Διεπιστημονική Συνεργασία: Για ασθενείς με συννοσηρότητα (π.χ., νευροπάθεια, κατάθλιψη, σημαντική ανεπάρκεια βιταμίνης B12), απαιτείται συνεργασία μεταξύ του γενικού ιατρού, του ενδοκρινολόγου/διαβητολόγου, του διατροφολόγου και του ψυχολόγου ή κλινικού κοινωνικού λειτουργού, προκειμένου να αντιμετωπισθούν τα πολυπαραγοντικά αίτια της μοιρολατρίας[40].



Κενά στη Γνώση και Ερευνητικές Προτάσεις

Έλλειψη άμεσων κλινικών μελετών: Δεν υπάρχουν άμεσες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες κλινικές μελέτες  που να αξιολογούν εάν η διόρθωση της βιταμίνης D3 ή της B12 μειώνει μετρήσιμα τη διαβητική μοιρολατρία ως πρωτεύον αποτέλεσμα.

Μελέτες Μηχανισμών: Απαιτούνται μελέτες που θα εξετάσουν τα μονοπάτια των χημικών μεσολαβητών (mediators) – π.χ., εάν η βελτίωση της διάθεσης ή της νευρολογικής λειτουργίας μέσω της συμπληρωματικής λήψης επηρεάζει την αυτοαποτελεσματικότητα, τη συμμόρφωση στη θεραπεία και, τελικά, την μοιρολατρία.

Δεδομένα για ευάλωτους πληθυσμούς: Απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για ομάδες με υψηλό φορτίο νόσου (π.χ., μειονότητες) και για το πώς οι πολιτισμικοί παράγοντες διαμορφώνουν την αλληλεπίδραση μεταξύ μικροθρεπτικών συστατικών, ψυχικής υγείας και συμπεριφοράς αυτοφροντίδας[41].



Συμπερασματική Σύνοψη


Η διαβητική μοιρολατρία είναι ένα σημαντικό ψυχοκοινωνικό φαινόμενο, στενά συνδεδεμένο με χειρότερη αυτοφροντίδα και γλυκαιμικό έλεγχο. Η ανίχνευσή της μπορεί να καθοδηγήσει στοχευμένες παρεμβάσεις. Υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D3 σχετίζονται με επιδεινωμένη ψυχική διάθεση σε ασθενείς με διαβήτη και ότι η μακροχρόνια χρήση μετφορμίνης σχετίζεται με ανεπάρκεια βιταμίνης B12, η οποία μπορεί να προκαλέσει νευροψυχιατρικά συμπτώματα.

Αυτές οι θρεπτικές ελλείψεις μπορούν θεωρητικά να ενισχύσουν την μοιρολατρία, επιδεινώνοντας την ψυχική διάθεση, την ενέργεια και τα νευρολογικά συμπτώματα. Ωστόσο, η απόδειξη για άμεση αιτιώδη σχέση (δηλαδή, ότι η συμπληρωματική χορήγηση μειώνει άμεσα την μοιρολατρία) παραμένει περιορισμένη και απαιτούνται περαιτέρω μελέτες παρέμβασης.

Στην κλινική πράξη, συνιστάται ο έλεγχος για την  ύπαρξη μοιρολατρίας σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, ο έλεγχος των επιπέδων της βιταμίνης B12 και D3 στο αίμα, όπου υπάρχουν κλινικές ενδείξεις και η ενσωμάτωση πολιτισμικά ευαίσθητων προγραμμάτων αυτοδιαχείρισης που αντιμετωπίζουν τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις και τον συναισθηματικό στρες [37, 42].


Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1.Walker RJ, Smalls BL, Hernandez-Tejada MA, Campbell JA, Davis KS, Egede LE. Effect of diabetes fatalism on medication adherence and self-care behaviors in adults with diabetes. Gen Hosp Psychiatry. 2012 Nov-Dec;34(6):598-603. doi:10.1016/j.genhosppsych.2012.07.005.

2.Abbott L, Slate E, Graven L, Lemacks J, Grant J. Fatalism, Social Support and Self-Management Perceptions among Rural African Americans Living with Diabetes and Pre-Diabetes. Nursing Reports. 2021;11(2):242-252. doi:10.3390/nursrep1102002

3.Egede LE, Walker RJ, Williams JS, Knapp RG, Frith KH. Diabetes fatalism and its emotional distress subscale are independent predictors of glycemic control among adults with type 2 diabetes. Diabetes Res Clin Pract. 2020 May;163:108150.

4.Mendoza Catalán G, Figueroa Perea JG, Gallegos Cabriales EC, Salazar González BC, Onofre Rodríguez DJ, González Ramírez J. Fatalistic beliefs, self care, and HbA1c in Mexican men with type 2 diabetes mellitus: A cross sectional study. Medicine (Baltimore). 2023;102(31):e34594.

5.Kazaz S, Longitudinal Effect of Diabetes Fatalism on Clinical Outcomes and Health Related Quality of Life in African Americans with Type 2 Diabetes. J Gen Intern Med. 2025; ανάλυση].

6.Egede LE, Lynch CP. The role of structural and psychosocial factors in explaining racial/ethnic disparities in glycemic control: an analysis of the National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES). J Diabetes Complications. 2023 Jan;37(1):108387.

7.Walker RJ, Egede LE. Mechanisms linking fatalism to self-management behaviours in adults with type 2 diabetes: a path analysis. J Adv Nurs. 2022 Dec;78(12):4145-4154.

8.Walker RJ, Egede LE. Longitudinal association between diabetes fatalism and suboptimal health outcomes in adults with type 2 diabetes. Primary Care Diabetes. 2024 Apr;18(2):179-185.

9.Αbbott L, Graven L, Slate E, Lemacks J. A Structural Equation Modeling Analysis to Explore Diabetes Self Care Factors in a Rural Sample. Healthcare. 2022;10(8):1536. doi:10.3390/healthcare10081536.

10.Grosso G, Pajak A, Marventano S, et al. Omega-3 fatty acids and depression: scientific evidence and biological mechanisms. Oxid Med Cell Longev. 2014;2014:313570.

11.Kennedy DO. B Vitamins and the brain: mechanisms, dose and efficacy—a review. Nutrients. 2016;8(2):68.

12.Swardfager W, Herrmann N, McIntyre RS, et al. Zinc in depression: a meta-analysis. Biol Psychiatry. 2013;74(12):872-878.

13.Wallace CJK, Milev R. The effects of probiotics on depressive symptoms in humans: a systematic review. Ann Gen Psychiatry. 2017;16:14.

14.Brody S. High-dose ascorbic acid increases cortisol and subjective response to acute psychological stress. Psychopharmacology. 2002;159:319-3

15.Mehrpooya M, Yasrebifar F, Haghighi M, et al. Adjuvant coenzyme Q10 for treatment of depression in patients with bipolar disorder: a double-blind randomized clinical trial. J Clin Psychopharmacol. 2018;38(5):527-532.

16.Penckofer S, Daus M, Nordstrom J, Estwing Ferrans C, Rogers VG, Makos K et al. Vitamin D supplementation and depression and anxiety symptoms in type 2 diabetes: A randomized controlled trial. J Diabetes Res. 2023;2023:7442678.

17. Gunjal S, Poudyal S, Kc S, Man R, Kc B, Khadka M et al. The effect of vitamin D supplementation on glycaemic control and mental health in people with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Diabetes Metab Syndr. 2023 Dec;17(12):102926.

18.Sunjaya AP, Sunjaya AF, Pradana BA. Metformin-induced vitamin B12 deficiency and its association with neuropathic and cardiovascular disorders: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract. 2023 May;199:110668.

19. Ahmadi S, Vettikkal L, Badejno SB, de Souza RJ. Metformin-induced vitamin B12 deficiency and its neurological and clinical implications: a systematic review of randomised controlled trials and observational studies. Diabetes Res Clin Pract. 2023 Nov;205:110932.

20.Al Hamed BH, Al Mutairi AM, Al Qahtani SS. The impact of long-term metformin therapy on vitamin B12 deficiency and its association with neuropsychiatric symptoms and self-care efficacy in patients with type 2 diabetes: a cross-sectional study. BMC Endocr Disord. 2024;24(1):42.

21.Walker RJ, Smalls BL, Campbell JA, Egede LE. Impact of social determinants of health on outcomes for type 2 diabetes: a systematic review. Endocrine. 2014;47(1):29–48.

22.Chausmer AB. Zinc, insulin and diabetes. J Am Coll Nutr. 1998;17(2):109–15.

23.Marreiro DN, Cruz KJ, Morais JB, Severo JS, de Oliveira AR. Zinc and oxidative stress: current mechanisms. Antioxidants. 2017;6(2):24.

24.Heller SR. Zinc in human health: effect on mental and physical well-being. Nutr Rev. 2002;60(5 Pt 2):S19–S22.

25.Prasad AS. Zinc in human health: effect of zinc on immune cells. Mol Med. 2008;14(5-6):353–7.

26.Kostov K, Halacheva L. Role of Magnesium Deficiency in Promoting Hyperglycemia and Insulin Resistance as a Precursor of Type 2 Diabetes Mellitus. Diabetes Metab Res Rev. 2024;40(4):e3799.

27. Verma H, Garg R. Effect of magnesium supplementation on type 2 diabetes associated cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis. J Hum Nutr Diet. 2023;36(2):504-514.

28.Rajizadeh A, Mozaffari-Khosravi H, Yassini-Ardakani M, Dehghani A. Effect of magnesium supplementation on depression status in depressed patients with magnesium deficiency: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrition. 2022 Mar;95:111553.

29.Egede LE, Walker RJ. Integrating psychosocial and biological factors in understanding diabetes disparities: a conceptual framework for future research. Diabetes Res Clin Pract. 2023 Aug;202:110809.

30.Egede LE, Walker RJ. Association between diabetes fatalism, psychological distress, and hypomagnesemia among adults with type 2 diabetes: implications for holistic management. Prim Care Diabetes. 2024 Jun;18(3):297-303.

31.Egede LE, Walker RJ, Dawson AZ. A randomized controlled trial of a diabetes fatalism intervention to improve self-management and glycemic control in adults with type 2 diabetes. Contemp Clin Trials. 2024 May;140:107492.

32.Walker RJ, Egede LE. Evaluating the synergistic effects of magnesium supplementation and self-management interventions on diabetes fatalism and glycemic control: a proposed randomized controlled trial design. Trials. 2024 Jun;25(1):385.

33.Guzek D, Kołota A, Lachowicz K, Skolmowska D, Stachoń M, Głąbska D. Influence of Vitamin D Supplementation on Mental Health in Diabetic Patients: A Systematic Review. Nutrients. 2021 Oct 20;13(11):3678.

34.Li H, Liu G, Li J, et al. Association of serum 25-hydroxyvitamin D with the risk of depression in individuals with type 2 diabetes: a prospective cohort study. Sci Rep. 2024 Mar 15;14(1):6287.

35.Ko SH, Ko SH, Ahn YB, et al. Association of vitamin B12 deficiency and metformin use in patients with type 2 diabetes. J Korean Med Sci. 2014 Jul;29(7):965–72.

36.Walker RJ, Williams JS, Egede LE. Practical tools for assessing psychosocial factors in diabetes: a focus on fatalism and self-efficacy in diverse care settings. J Gen Intern Med. 2023 Nov;38(14):3215-3222.

37.Ahmadi S, Vettikkal L, Badejno SB, de Souza RJ. Metformin-induced vitamin B12 deficiency and its neurological and clinical implications: a systematic review of randomised controlled trials and observational studies. Diabetes Res Clin Pract. 2023 Nov;205:110932.

38.Egede LE, Walker RJ. A holistic framework for integrated psychosocial and biomedical management of type 2 diabetes. Lancet Diabetes Endocrinol. 2023 Jul;11(7):512-524.

39.Walker RJ, Dawson AZ, Williams JS, Egede LE. Comparative effectiveness of a culturally tailored peer-support intervention versus standard care on diabetes fatalism and self-management. Diabetes Care. 2023 May;46(5):1006-1014.

40.Egede LE, Walker RJ. Multidisciplinary approaches to address diabetes fatalism in complex patients with comorbidities: a framework for integrated care. J Multidiscip Healthc. 2024;17:1587-1598.

41.Egede LE, Walker RJ. Research gaps and future directions in understanding the role of nutrient deficiencies and psychosocial factors in diabetes outcomes. Diabetes Res Clin Pract. 2024 Jan;207:111072.

42.Penckofer S, Daus M, Nordstrom J, Estwing Ferrans C, Rogers VG, Makos K et al. Vitamin D supplementation and depression and anxiety symptoms in type 2 diabetes: A randomized controlled trial. J Diabetes Res. 2023;2023:7442678.

43Mitri J, Pittas AG. Vitamin D and diabetes. Endocrinol Metab Clin North Am. 2014;43(1):205–232.

44.Barbagallo M, Dominguez LJ. Magnesium and type 2 diabetes. World J Diabetes. 2015;6(10):1152–1157.

45.Shea MK, Holden RM. Vitamin K status and vascular calcification: evidence from observational and clinical studies. Adv Nutr. 2012;3(2):158–165.

46.Gast GC, de Roos NM, Sluijs I et al. A high menaquinone intake reduces the incidence of coronary heart disease. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2009;19(7):504–510.

Από το 2003 ο Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης μελετά, ερευνά και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ευεργετική δράση της βιταμίνης D στον ανθρώπινο οργανισμό, έχοντας συνειδητοποιήσει την πανδημία έλλειψης βιταμίνης D στον Ελληνικό πληθυσμό. O Δρ Γκέλης με την αρθρογραφία του στην ιστοσελίδα του, www.d3gkelin.gr, ακούραστα και ακατάπαυστα εκπαιδεύει το κοινό για τη σημασία της βιταμίνης D στην πρόληψη, αλλά και στην αντιμετώπιση παθολογικών καταστάσεων, που οφείλονται σε έλλειψη ή ανεπάρκεια της βιταμίνης D.

Σημείωση: Το παρόν επιστημονικό άρθρο γράφτηκε για λόγους ενημέρωσης των ιατρών και των λοιπών επιστημόνων υγείας και δεν αποτελεί  μέσο διάγνωσης ή αντιμετώπισης ή πρόληψης ασθενειών, ούτε αποτελεί ιατρική συμβουλή για ασθενείς, από τον συγγραφέα ή τους συγγραφείς του άρθρου.

Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από  τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση,  παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας 

Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.